โคชูจากยามานาชิและปิโนต์นัวร์จากโยอิจิ: ชื่อแหล่งผลิตบอกอะไรเกี่ยวกับไวน์ญี่ปุ่น

การทำให้โลกได้รู้จักชื่อพันธุ์องุ่น การคุ้มครองชื่อแหล่งผลิต และการบ่มเพาะผู้ทำไวน์รุ่นต่อไป ความพยายามแต่ละด้านล้วนเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องราวเบื้องหลังไวน์ญี่ปุ่น

“โคชูจากยามานาชิ” และ “ปิโนต์นัวร์จากโยอิจิ” เป็นสองคำเรียกที่มักพบเมื่อกล่าวถึงไวน์ญี่ปุ่น ยามานาชิและโยอิจิคือชื่อแหล่งผลิต ส่วนโคชูและปิโนต์นัวร์คือชื่อพันธุ์องุ่น เมื่อแยกสองส่วนนี้ออกจากกัน คำอธิบายเกี่ยวกับไวน์ก็ชัดเจนยิ่งขึ้น

ในการแนะนำไวน์ญี่ปุ่นที่ร้านอาหารในกรุงเทพฯ ก็สามารถขยายความจากคำว่า “ผลิตในญี่ปุ่น” ไปสู่คำอธิบายว่าองุ่นนั้นปลูกที่ใดและเป็นพันธุ์อะไร เบื้องหลังข้อมูลเหล่านี้มีทั้งการขึ้นทะเบียนพันธุ์องุ่น ระบบคุ้มครองชื่อแหล่งผลิต และความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนที่เรียนรู้การปลูกองุ่นและการทำไวน์ร่วมกัน

กว่าจะเขียนคำว่า “Koshu” บนฉลากได้

โคชูเป็นองุ่นที่ปลูกกันมานาน โดยมีแหล่งปลูกหลักอยู่ในจังหวัดยามานาชิ และใช้ทำไวน์ขาวเป็นหลัก ไวน์จากองุ่นพันธุ์นี้มักได้รับการอธิบายว่ามีสีอ่อนและกลิ่นคล้ายผลไม้ตระกูลส้ม แต่รูปแบบการผลิตมีหลากหลาย ตั้งแต่ไวน์แห้งหรือไวน์ที่มีความหวานเหลือน้อย ไปจนถึงไวน์หวานและสปาร์กลิงไวน์

ในปี 2009 โรงไวน์ 15 แห่งในยามานาชิและองค์กรพันธมิตรร่วมก่อตั้ง Koshu of Japan เพื่อแนะนำองุ่นโคชูให้เป็นที่รู้จักในต่างประเทศ ปีถัดมา องค์การระหว่างประเทศว่าด้วยองุ่นและไวน์ หรือ OIV ได้บรรจุโคชูไว้ในบัญชีรายชื่อพันธุ์องุ่นระหว่างประเทศ

การขึ้นทะเบียนนี้ทำให้ไวน์ที่ส่งออกไปยังสหภาพยุโรปสามารถระบุชื่อพันธุ์องุ่นว่า “Koshu” บนฉลากได้ โคชูจึงเป็นที่รู้จักในฐานะชื่อพันธุ์องุ่นได้ง่ายขึ้น เช่นเดียวกับชาร์ดอนเนย์หรือรีสลิง ผู้เชี่ยวชาญสามารถใช้ชื่อที่ตรงกันนี้เป็นจุดเริ่มต้นในการศึกษาลักษณะขององุ่นพันธุ์ดังกล่าว

ข้อกำหนดที่รองรับชื่อ “ยามานาชิ”

นอกจากการขึ้นทะเบียนชื่อพันธุ์องุ่นแล้ว ยังมีการพัฒนาระบบคุ้มครองชื่อแหล่งผลิตด้วย สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือ GI เป็นระบบที่คุ้มครองชื่อแหล่งผลิตและลักษณะของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่เชื่อมโยงกับพื้นที่นั้น สาเกและไวน์อยู่ภายใต้ระบบเดียวกัน แต่การรับรองและมาตรฐานการผลิตจะแยกกำหนดตามประเภทเครื่องดื่ม ในปี 2013 ยามานาชิได้รับการรับรอง GI สำหรับไวน์เป็นแห่งแรกของญี่ปุ่น

ไวน์ที่ใช้ GI “ยามานาชิ” ต้องใช้องุ่นพันธุ์ที่กำหนดซึ่งเก็บเกี่ยวในจังหวัดยามานาชิ และทำไวน์ภายในจังหวัด สถานที่เก็บรักษาและบรรจุขวดก็มีข้อกำหนด และต้องผ่านการตรวจสอบว่าเป็นไปตามมาตรฐาน ชื่อ “ยามานาชิ” จึงมีข้อกำหนดรองรับทั้งแหล่งปลูกองุ่น สถานที่ทำไวน์ และสถานที่บรรจุขวด

ฮอกไกโดได้รับการรับรอง GI สำหรับไวน์ในปี 2018 ตามด้วยยามากาตะ นากาโนะ และโอซากะในปี 2021 ชื่อแหล่งผลิตบนฉลากจึงช่วยให้สืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับวัตถุดิบและสถานที่ผลิตได้มากขึ้น

ที่โยอิจิ ผู้เรียนรู้ก้าวขึ้นมาเป็นผู้ทำไวน์รุ่นต่อไป

ที่เมืองโยอิจิในฮอกไกโด ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ปลูกปิโนต์นัวร์ช่วยให้เห็นอีกด้านของการเติบโตของแหล่งผลิตไวน์

ทาคาฮิโกะ โซงะก่อตั้ง Domaine Takahiko ในปี 2010 เขาปลูกปิโนต์นัวร์แบบเกษตรอินทรีย์ในไร่ของตนเอง และทำไวน์โดยคำนึงถึงลักษณะของพื้นที่ ผู้ที่เคยเรียนรู้การปลูกองุ่นและการทำไวน์ที่โรงไวน์แห่งนี้บางส่วนได้แยกออกไปก่อตั้งโรงไวน์ของตนเองในโยอิจิ

ตามบทความประชาสัมพันธ์ของรัฐบาลญี่ปุ่นที่เผยแพร่ในปี 2025 จำนวนโรงไวน์ในโยอิจิเพิ่มจาก 9 แห่งเป็น 20 แห่งภายในระยะเวลา 10 ปี ในปี 2011 เมืองยังได้นำมาตรการที่ช่วยให้โรงไวน์ขนาดเล็กเริ่มดำเนินกิจการได้ง่ายขึ้นมาใช้ โอกาสในการเรียนรู้จากผู้มีประสบการณ์และระบบสนับสนุนการเริ่มกิจการของตนเองจึงค่อย ๆ พัฒนาขึ้นในพื้นที่เดียวกัน

ในเดือนกุมภาพันธ์ 2025 เมืองโยอิจิและหมู่บ้านเฌอเวรย์-ช็องแบร์แต็งในแคว้นเบอร์กันดีของฝรั่งเศสได้ลงนามข้อตกลงมิตรภาพระหว่างเมือง โดยใช้อุตสาหกรรมไวน์เป็นแกนกลางในการส่งเสริมการแลกเปลี่ยนด้านวัฒนธรรม การท่องเที่ยว และด้านอื่น ๆ ความสัมพันธ์ระหว่างแหล่งผลิตไวน์จึงขยายข้ามพรมแดน

เริ่มจากพันธุ์องุ่น ตามด้วยแหล่งผลิตและผู้ทำไวน์

การแนะนำโคชูจากยามานาชิอาจเริ่มจากลักษณะของพันธุ์องุ่น แล้วจึงอธิบายมาตรฐานการผลิตของพื้นที่ ส่วนปิโนต์นัวร์จากโยอิจิ สามารถอธิบายผ่านผู้ทำไวน์ที่เลือกองุ่นพันธุ์นี้ และเรื่องราวของผู้ที่เรียนรู้การปลูกองุ่นและการทำไวน์จากรุ่นพี่ก่อนแยกไปก่อตั้งกิจการของตนเอง

ชื่อพันธุ์องุ่นช่วยให้รู้จักวัตถุดิบ ส่วนเครื่องหมาย GI ช่วยให้สืบค้นเงื่อนไขเกี่ยวกับแหล่งผลิตและวิธีผลิตได้ เมื่อศึกษาผู้ทำไวน์ต่อไป ก็จะเห็นว่ามีการปลูกองุ่นและทำไวน์อย่างไรในพื้นที่นั้น เบื้องหลังคำสั้น ๆ บนฉลากไวน์ญี่ปุ่นจึงมีเรื่องราวที่สั่งสมมาเป็นเวลานาน

This article explores the grape varieties, regional history and geographical indications of Japanese wine for educational purposes. It does not promote the purchase or consumption of alcohol. Intended for readers aged 20 and over.

บทความนี้นำเสนอความรู้เกี่ยวกับพันธุ์องุ่น ประวัติศาสตร์ของแหล่งผลิต และสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ของไวน์ญี่ปุ่น มิได้มีเจตนาส่งเสริมการซื้อหรือการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สำหรับผู้อ่านอายุ 20 ปีขึ้นไป