โซจูคือโชจูหรือไม่｜แยกสุราสองชนิดที่ต่างกันเพียงตัวอักษรเดียวด้วยวิธีการผลิต

เมื่อเขียนโซจู (소주) ของเกาหลีด้วยอักษรจีน จะได้คำว่า “燒酒” หากเปลี่ยน “燒” เป็นอักษรแบบชินจิไตของญี่ปุ่น ก็จะเป็น “焼酒” ซึ่งต่างจาก “焼酎” ของญี่ปุ่นเพียงตัวอักษรเดียว ทั้งสองคำหมายถึงสุรากลั่น ด้วยเหตุนี้ หลายคนจึงเข้าใจว่าโซจูคือโชจูฉบับเกาหลี ความเข้าใจนี้ถูกต้องเพียงครึ่งเดียว อย่างไรก็ตาม ทั้งในเกาหลีและญี่ปุ่นต่างมีสองประเภทที่วิธีการผลิตแตกต่างกัน เพียงดูชื่อประเทศอาจมองความต่างได้ไม่ชัด แต่เมื่อพิจารณาวิธีการกลั่น ก็จะเห็นทั้งจุดร่วมและจุดต่างของทั้งสองชนิด

โชจูของญี่ปุ่นแบ่งเป็นสองประเภทตามวิธีการกลั่น

การกลั่นคือขั้นตอนที่นำของเหลวที่หมักแล้วมาให้ความร้อน แล้วทำให้แอลกอฮอล์และองค์ประกอบของกลิ่นที่กลายเป็นไอเย็นตัวลง เพื่อรวบรวมกลับมาเป็นของเหลวอีกครั้ง กฎหมายภาษีสุราของญี่ปุ่นแบ่งโชจูออกเป็นสองประเภทตามความแตกต่างของวิธีการกลั่นเป็นต้น

ประเภทแรกคือโชจูกลั่นแบบต่อเนื่อง ใช้เครื่องกลั่นที่กลั่นต่อเนื่องหลายขั้นตอนเพื่อสกัดแอลกอฮอล์ที่มีความบริสุทธิ์สูง เป็นประเภทที่แสดงบนฉลากว่า “โชจูโคอุรุอิ (焼酎甲類)” ด้วย และกำหนดให้มีปริมาณแอลกอฮอล์ต่ำกว่า 36 ดีกรี กลิ่นของวัตถุดิบแทบไม่หลงเหลืออยู่ ได้โชจูที่ใสไม่มีสีและมีกลิ่นรสไม่โดดเด่น

อีกประเภทคือโชจูกลั่นแบบหม้อเดี่ยว เป็นวิธีที่ใส่โมโรมิเป็นต้นลงในเครื่องกลั่นแล้วกลั่นเป็นรอบ ๆ ครั้งละหนึ่งชุด โดยมีปริมาณแอลกอฮอล์สูงสุดไม่เกิน 45 ดีกรี แสดงบนฉลากว่า “โชจูโอทสึรุอิ (焼酎乙類)” ด้วย จุดเด่นคือกลิ่นที่มาจากวัตถุดิบ เช่น มันเทศ ข้าวบาร์เลย์ ข้าว รวมถึงโคจิ ยังคงอยู่แม้หลังการกลั่น และในจำนวนนี้ ชนิดที่เป็นไปตามเงื่อนไขด้านวัตถุดิบเป็นต้น จะแสดงบนฉลากว่า “ฮงกากุโชจู”

เปรียบเทียบได้ว่า แบบต่อเนื่องคือการกลั่นที่ทำให้กลิ่นรสของวัตถุดิบเข้าใกล้กระดาษขาวเปล่าชั่วคราว ส่วนแบบหม้อเดี่ยวคือการกลั่นที่คงเอกลักษณ์ของวัตถุดิบไว้

โซจูของเกาหลีก็มีแนวคิดสองแบบเช่นเดียวกัน

กฎหมายของเกาหลีก็แบ่งโซจูออกเป็นสองประเภทเช่นกัน

โซจูส่วนใหญ่ที่แพร่หลายในปัจจุบัน ซึ่งบรรจุอยู่ในขวดสีเขียว คือ “โซจูแบบเจือจาง” ทำโดยนำ “จูจอง” (주정) ซึ่งเป็นแอลกอฮอล์ที่มีความเข้มข้นสูง มาเจือจางด้วยน้ำ และเติมสารให้ความหวานเป็นต้นที่ได้รับอนุญาตให้ใช้ตามความจำเป็น เพื่อปรับรสชาติ การใช้แอลกอฮอล์ความบริสุทธิ์สูงที่ลดกลิ่นรสจากวัตถุดิบลงเป็นฐาน มีแนวคิดใกล้เคียงกับโชจูกลั่นแบบต่อเนื่องของญี่ปุ่น

อีกชนิดหนึ่งคือ “โซจูแบบกลั่น” ผลิตโดยกลั่นโมโรมิที่ได้จากการหมักธัญพืชเป็นต้น มีหลายส่วนที่คล้ายกับโชจูกลั่นแบบหม้อเดี่ยวของญี่ปุ่น

การแบ่งประเภทตามกฎหมายของสองประเทศไม่เหมือนกัน แม้กระนั้น เมื่อเปรียบเทียบโซจูแบบเจือจางกับฮงกากุโชจู ความต่างของวิธีการผลิตจะเด่นชัด และเมื่อวางโซจูแบบกลั่นเคียงกับฮงกากุโชจู ก็จะเห็นจุดร่วมของวิธีการผลิต หากต้องการเข้าใจ “ความแตกต่างระหว่างโซจูกับโชจู” การดูว่าเป็นประเภทใดก่อนดูชื่อประเทศ จะเข้าใจได้เร็วกว่า

แต่ในเกาหลี โซจูแบบกลั่นเสื่อมถอยลงอย่างมาก

แล้วเหตุใดในเกาหลีโซจูแบบเจือจางจึงกลายเป็นกระแสหลัก สาเหตุอยู่นอกวงการผลิตสุรา คือนโยบายด้านอาหาร

ในปี ค.ศ. 1965 เกาหลีมีนโยบายด้านธัญพืชที่มีภาวะขาดแคลนอาหารเป็นเบื้องหลัง ทำให้การนำธัญพืชอย่างข้าวมาใช้ผลิตสุราถูกจำกัดอย่างเข้มงวด และการผลิตโซจูแบบกลั่นกลายเป็นเรื่องยาก โซจูแบบเจือจางซึ่งใช้วัตถุดิบอื่นนอกจากธัญพืชได้ จึงเข้ามาเติมเต็มช่องว่างนั้น การผ่อนคลายข้อจำกัดต่อการผลิตโซจูแบบกลั่นที่ใช้ข้าวเป็นวัตถุดิบเกิดขึ้นในทศวรรษ 1990 และโซจูแบบกลั่นก็ค่อย ๆ กลับมาอีกครั้งนับจากนั้น

ในทางกลับกัน ที่ญี่ปุ่น การผลิตฮงกากุโชจูด้วยการกลั่นแบบหม้อเดี่ยวดำเนินต่อเนื่องมา โดยมีภูมิภาคคิวชูเป็นศูนย์กลาง เบื้องหลังที่ทำให้วิธีผลิตสุราหลักของสองประเทศแตกต่างกันไป นอกจากรสนิยมแล้ว ยังมีความแตกต่างทางประวัติศาสตร์เช่นนี้ด้วย

ปริมาณแอลกอฮอล์และการแสดงฉลากก็เป็นเบาะแสในการแยกความต่าง

ปริมาณแอลกอฮอล์ก็แตกต่างกันเช่นกัน โชจูของญี่ปุ่นส่วนใหญ่มีปริมาณแอลกอฮอล์ 20 ถึง 25 ดีกรี ส่วนโซจูแบบเจือจางหลักของเกาหลีมักอยู่ราว 16 ดีกรี และในปี ค.ศ. 2026 ก็มีผลิตภัณฑ์ที่มีปริมาณแอลกอฮอล์ในช่วง 15 ดีกรีวางจำหน่ายแล้ว

การแสดงฉลากก็ต้องใส่ใจ โซจูบางชนิดที่เติมสารให้ความหวานหรือกลิ่นรสผลไม้ จัดอยู่ในประเภท “ลิเคียวร์” ตามกฎหมายภาษีสุราของญี่ปุ่น ไม่ใช่โชจู กล่าวคือ แม้จะเรียกว่า “โซจู” ก็อาจไม่เข้าข่ายโชจูตามระบบของญี่ปุ่น

หากต้องการตรวจสอบความแตกต่าง ควรดูฉลากและข้อมูลผลิตภัณฑ์ใน 3 ประเด็น ได้แก่ การแบ่งประเภทตามวิธีผลิต คือแบบต่อเนื่องหรือแบบหม้อเดี่ยว หรือแบบเจือจางหรือแบบกลั่น วัตถุดิบที่ใช้ และส่วนผสมที่เติมเข้าไป

“燒酒” และ “焼酎” สุราสองชนิดที่มีชื่อคล้ายกันนี้ ต่างมีทั้งวิธีผลิตที่ลดกลิ่นของวัตถุดิบลง และวิธีผลิตที่ดึงเอกลักษณ์ของวัตถุดิบออกมา

This article is intended solely to explore the distillation techniques and cultural heritage of Korean soju and Japanese shochu, and does not aim to promote or encourage the consumption of alcohol. / บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับเทคนิคการกลั่นและมรดกทางวัฒนธรรมของโซจูเกาหลีและโชจูญี่ปุ่นเท่านั้น มิได้มีเจตนาเพื่อส่งเสริมหรือโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สำหรับผู้มีอายุ 20 ปีขึ้นไป โปรดดื่มอย่างรับผิดชอบ