เหตุผลที่หมวดสุรากลั่นที่มีขนาดใหญ่ในญี่ปุ่น “มองไม่เห็น”

คำถามที่การขยายโชจูมิยาซากิสู่ต่างประเทศส่งมา

วันที่ 28 มกราคม 2026 มีงานที่ชื่อว่า “MIYAZAKI SHOCHU CONNECT” จัดขึ้นในจังหวัดมิยาซากิ JETRO (องค์การส่งเสริมการค้าต่างประเทศของญี่ปุ่น) เป็นผู้จัด เชิญผู้ซื้อจาก 4 ประเทศ คือ สหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร อินเดีย และสิงคโปร์ มาสร้างเวทีสนทนากับโรงกลั่นโชจูในมิยาซากิ จุดที่โดดเด่นของงานนี้อยู่ที่รูปแบบที่ให้ผู้ซื้อพูดก่อน เหตุใดจึงทำเช่นนั้น เบื้องหลังการออกแบบนั้นมีปัญหาเชิงโครงสร้างอย่างหนึ่งที่วงการโชจูแบกรับมาเป็นเวลานาน

คำว่า “SHOCHU” ยังไปไม่ถึง

มูลค่าการส่งออกสาเกในช่วงหลังเติบโตถึงระดับหลายหมื่นล้านเยน ในทางกลับกัน มูลค่าการส่งออกโชจูและอาวาโมริอยู่ในระดับที่ไม่ถึงหนึ่งในสิบของนั้น

ความต่างนี้อาจสรุปง่าย ๆ ได้ว่า “การขยายโชจูสู่ต่างประเทศช้ากว่า” แต่รากของปัญหาอยู่ที่อื่น คำว่า “SAKE” กำลังหยั่งรากเป็นภาษากลางของโลก ปรากฏในเมนูบาร์ในโลกที่พูดภาษาอังกฤษ และถูกใช้ในสื่อวัฒนธรรมอาหาร แม้ไม่เคยดื่มสาเกจริง ๆ ก็มีคนทั่วโลกที่รู้จักคำว่า “SAKE”

“SHOCHU” ไม่เป็นเช่นนั้น คำนี้ยังแทบไม่มีอยู่ในความคิดของผู้ซื้อและผู้บริโภคในหลายประเทศ การนำสินค้าที่ไม่มีคำเรียกมาจำหน่ายเป็นเรื่องยาก ผู้ซื้อไม่อาจพูดว่า “อยากซื้อ SHOCHU” ผู้บริโภคไม่อาจพูดว่า “อยากสั่ง SHOCHU” แม้จะรู้คร่าว ๆ ว่า “ดูเหมือนจะมีสุรากลั่นของญี่ปุ่นอย่างหนึ่ง” แต่หากไม่มีคำที่ใช้เรียก ก็จะไม่เข้าสู่ตัวเลือก นี่ไม่ใช่เพียงปัญหาทางการตลาด แต่เป็นสถานการณ์ที่ตัวแนวคิดยังไม่ถูกแบ่งปันอย่างเพียงพอ

หมวดสุรากลั่นที่มีขนาดใหญ่ในประเทศ “มองไม่เห็น” ในระดับสากล

โชจูเป็นหมวดสุรากลั่นที่มีขนาดใหญ่ภายในประเทศญี่ปุ่น ทั้งที่มีตัวตนมากถึงเพียงนี้ เมื่อดูจากมูลค่าการส่งออก กลับอยู่เพียงไม่ถึงหนึ่งในสิบของสาเก ภูมิหลังของความขัดแย้งนี้คือโชจูดำรงอยู่ได้ด้วยความต้องการในประเทศเพียงอย่างเดียวมาเป็นเวลานาน เมื่อมีความต้องการในประเทศที่มั่นคง ลำดับความสำคัญของการขยายสู่ต่างประเทศก็ไม่ค่อยสูงขึ้น ในขณะที่วงการสาเกลงมือพัฒนาสินค้าและสื่อสารข้อมูลโดยคำนึงถึงการส่งออก วงการโชจูไม่ได้ผ่านกระบวนการพัฒนาสินค้าและสื่อสารข้อมูลบนสมมติฐานของการส่งออกมากพอ

การสนทนาที่สร้างแนวคิดก่อน

รูปแบบที่ให้ผู้ซื้อพูดก่อนใน “MIYAZAKI SHOCHU CONNECT” เป็นคำตอบเชิงปฏิบัติที่สอดคล้องกับสถานการณ์นี้ ในขั้นที่แนวคิดเรื่องโชจูยังไม่มีอยู่ในความคิดของอีกฝ่าย การอธิบายสเปกของผลิตภัณฑ์หรือประวัติของโรงกลั่นก็ไม่มีที่รองรับในผู้ฟัง ดังนั้นจึงฟังก่อนว่าผู้ซื้อต้องการอะไรในตลาดของประเทศตนหรือตลาดที่รับผิดชอบ ในสหรัฐอเมริกา บริบทของคราฟต์สปิริตส์อาจได้ผล ในสหราชอาณาจักร อาจต้องสร้างความต่างจากจินและวิสกี้ ในอินเดียและสิงคโปร์ เรื่องราวของโคจิและการหมักอาจเป็นทางเข้า ไม่ใช่การยัดเยียดนิยามของโชจูแบบเดียวกันให้ทุกที่ แต่ออกแบบทางเข้าของแต่ละตลาดผ่านการสนทนา การออกแบบของงานนี้ให้ความสำคัญกับการบ่มเพาะแนวคิด ก่อนที่คำว่า SHOCHU จะหยั่งรากในโลก

ตำแหน่งของมิยาซากิ: ยุทธศาสตร์ของแหล่งผลิตที่ไม่มี GI

ในบรรดาแหล่งผลิตโชจูและอาวาโมริ มีพื้นที่ที่ได้รับ “สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI)” ได้แก่ GI ของอิกิโชจู (นางาซากิ) คุมะโชจู (คุมาโมโตะ) ซัตสึมะโชจู (คาโกชิมะ) และริวคิวอาวาโมริ (โอกินาวะ) เป็นต้น ซึ่งชื่อแหล่งผลิตได้รับการคุ้มครองภายใต้กรอบองค์การการค้าโลก (WTO) เป็นระบบที่ชื่อแหล่งผลิตเองเป็นพื้นฐานของแบรนด์ โชจูมิยาซากิในปัจจุบันยังไม่ได้รับการรับรอง GI ถึงกระนั้น ก็มีโรงกลั่นที่ได้รับการยอมรับจากเวทีประกวดมาอย่างต่อเนื่อง และพยายามสร้างแบรนด์โดยไม่พึ่งพาชื่อแหล่งผลิต งาน CONNECT ครั้งนี้เป็นความพยายามที่จะแสดงท่าทีของโรงกลั่นเช่นนี้ออกสู่ภายนอกด้วย

เชื่อมสู่กรุงเทพฯ

ประเทศไทยมีตำแหน่งสำคัญในเอเชียในฐานะตลาดนำเข้าสาเก แต่การรับรู้เรื่องโชจูยังต่ำ แม้ในบาร์และร้านอาหารญี่ปุ่น ร้านที่นำโชจูมาใส่ในเมนูก็มีจำกัด

วิธีการที่แสดงให้เห็นในมิยาซากิ สามารถประยุกต์ใช้กับวงการอาหารและเครื่องดื่มของกรุงเทพฯ ได้ด้วย ก่อนจะตัดสินใจว่าจะนำโชจูมาจำหน่ายหรือไม่ ต้องเริ่มจากการหาถ้อยคำอธิบายก่อนว่า “จะอธิบายโชจูอย่างไร” จะแนะนำในฐานะคราฟต์สปิริตส์ จะเข้าด้วยเรื่องราวของโคจิและการหมัก หรือจะแสดงด้วยความต่างจากสุรากลั่นชนิดอื่น การออกแบบทางเข้านั้นเองจะเป็นโจทย์แรกเมื่อจัดการโชจูในบริบทที่ต่างจากสาเก

ยังไม่ชัดเจนว่าการสนทนานี้นำไปสู่ผลลัพธ์อะไร แต่ในแง่ที่หมวดสุรากลั่นขนาดใหญ่ภายในญี่ปุ่นเริ่มตั้งคำถามต่อโลกอย่างจริงจัง ความเคลื่อนไหวนี้อาจเป็นจุดเปลี่ยนหนึ่งของวงการได้ ว่าในกรุงเทพฯ โชจูจะได้รับถ้อยคำแบบใด ทิศทางนั้นไม่ใช่เรื่องไม่เกี่ยวข้องกับวงการอาหารและเครื่องดื่มเช่นกัน

This article is intended solely to explore the distillation techniques and cultural heritage of Miyazaki shochu producers and their international market development approaches, and does not aim to promote or encourage the consumption of alcohol. / บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับเทคนิคการกลั่นและมรดกทางวัฒนธรรมของผู้ผลิตโชชูในจังหวัดมิยาซากิและแนวทางการพัฒนาตลาดในระดับนานาชาติเท่านั้น มิได้มีเจตนาเพื่อส่งเสริมหรือโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สำหรับผู้มีอายุ 20 ปีขึ้นไป โปรดดื่มอย่างรับผิดชอบ