คำอวยพรปีใหม่ในกล่องอาหาร｜โอเซจิในกรุงเทพฯ

ปรับปรุง 10 พฤศจิกายน 2026｜เผยแพร่ครั้งแรก 4 มกราคม 2024

กุ้ง คามาโบโกะสีแดงขาว และผักที่ตัดเป็นรูปดอกไม้เรียงอยู่ในกล่องสีดำสองใบ เมื่อมองเป็นภาพอาหาร สีสันและการจัดวางย่อมสะดุดตาก่อน แต่สำหรับผู้ที่เพิ่งเคยเห็นโอเซจิเป็นครั้งแรก อาจสงสัยว่าเหตุใดจึงนำวัตถุดิบที่แตกต่างกันมากมายมาไว้ด้วยกัน

ภาพที่เก็บไว้ในบทความนี้เคยประกอบเรื่องโอเซจิของยามาซาโตะ ห้องอาหารญี่ปุ่นในโรงแรม The Okura Prestige Bangkok เมื่อเดือนมกราคม 2024 กล่องอาหาร ของตกแต่งหน้าทางเข้า และรายการอาหารที่แนบมาช่วยให้มองเห็นประเพณีปีใหม่ของญี่ปุ่นที่อยู่เบื้องหลังมื้อนั้น

โอเซจิ อาหารสำหรับต้อนรับปีใหม่

โอเซจิคืออาหารมงคลที่จัดเตรียมในช่วงปีใหม่ของญี่ปุ่น โดยนำอาหารต้มเคี่ยว อาหารย่าง และอาหารปรุงรสด้วยน้ำส้มสายชูมาจัดรวมกัน รูปแบบที่รู้จักกันดีคือการบรรจุในภาชนะทรงกล่องที่วางซ้อนกันได้ เรียกว่า “จูบาโกะ” ในภาพมีการวางกล่องสองใบเคียงกันให้เห็นอาหารแต่ละอย่าง

เบื้องหลังธรรมเนียมนี้คือการต้อนรับ “โทชิงามิ” เทพเจ้าแห่งปีใหม่ซึ่งเชื่อกันว่านำความอุดมสมบูรณ์และความสุขมาให้ โอเซจิเชื่อมโยงกับอาหารที่เตรียมถวายเทพเจ้าองค์นี้ สื่อถึงความขอบคุณต่อผลผลิตและความปรารถนาสำหรับปีที่กำลังเริ่มต้น

คาโดมัตสึที่ปรากฏในภาพทางเข้าก็เป็นของตกแต่งเพื่อต้อนรับปีใหม่เช่นกัน ของตกแต่งที่ทำจากไผ่และสนนี้มีบทบาทเป็นเครื่องหมายต้อนรับโทชิงามิ เมื่อดูตั้งแต่ทางเข้าจนถึงโต๊ะอาหาร จึงเห็นทั้งอาหารและการเตรียมสถานที่เพื่อบอกถึงการเริ่มต้นปีใหม่

ชนิดอาหารและวิธีจัดโอเซจิแตกต่างกันไปตามภูมิภาคและครอบครัว รวมถึงจำนวนชั้นของกล่องที่ไม่ได้กำหนดไว้เพียงรูปแบบเดียว ภาพเหล่านี้จึงเป็นบันทึกอาหารปีใหม่ที่ร้านแห่งหนึ่งในกรุงเทพฯ จัดขึ้นในเวลานั้น

ฝากความปรารถนาไว้กับชื่อและรูปร่างของวัตถุดิบ

ลักษณะสำคัญของโอเซจิอยู่ที่ความหมายของอาหารแต่ละอย่างด้วย ตัวอย่างเช่น คุโรมาเมะหรือถั่วเหลืองดำ เชื่อมโยงกับคำว่า “มาเมะ นิ คุราสุ” ในภาษาญี่ปุ่น ซึ่งสื่อถึงการดำเนินชีวิตอย่างแข็งแรงและขยันขันแข็ง เป็นการเล่นคำระหว่างชื่อวัตถุดิบกับถ้อยคำที่ใช้ในชีวิตประจำวัน

คาซูโนโกะคือไข่ปลาเฮร์ริง ลักษณะของไข่จำนวนมากที่รวมกันสื่อถึงความปรารถนาให้มีลูกหลาน ส่วนลำตัวที่โค้งของกุ้งใช้แทนคำอวยพรให้มีอายุยืนจนหลังค่อมตามวัย ความหมายเหล่านี้อาศัยรูปร่างของวัตถุดิบแทนเสียงของคำ

สีแดงและขาวของคามาโบโกะก็เป็นสีแห่งการเฉลิมฉลอง คามาโบโกะทำจากเนื้อปลาบดที่นำมาขึ้นรูปและทำให้สุก สำหรับผู้ที่ไม่คุ้นเคยกับอาหารญี่ปุ่น การรู้ก่อนว่าทำจากอะไร แล้วจึงเรียนรู้ความหมายของสี ช่วยให้เข้าใจอาหารในภาพได้ง่ายขึ้น

การฝากความปรารถนาสำหรับปีใหม่ไว้กับชื่อและรูปร่างของอาหารใกล้ตัวเป็นส่วนหนึ่งของธรรมเนียมนี้ การเรียนรู้ความหมายของโอเซจิจึงทำให้รู้จักประเพณีดังกล่าวด้วย เมื่อทราบเบื้องหลัง เหตุผลที่ถั่วเหลืองดำ ไข่ปลาเฮร์ริง และกุ้งอยู่ด้วยกันก็ชัดเจนกว่าการมองเพียงการจัดสีและรูปทรง

เรียนรู้เบื้องหลังอาหารผ่านคำอธิบายในเมนู

ภาพรายการอาหารที่เก็บไว้มีคำอธิบายภาษาอังกฤษควบคู่กับชื่ออาหารภาษาญี่ปุ่น คาซูโนโกะมีคำอธิบายวัตถุดิบและเครื่องปรุง ส่วนคุโรมาเมะอธิบายว่าเป็นถั่วเหลืองดำที่ปรุงรสหวาน แล้วจึงตามด้วยความหมายที่เป็นสิริมงคล วัตถุดิบ วิธีปรุง และคำอวยพรปีใหม่จึงถูกถ่ายทอดเป็นข้อมูลคนละส่วน

สำหรับผู้ที่ไม่เคยรู้จักมาก่อน ชื่อ “คาซูโนโกะ” เพียงอย่างเดียวอาจยังไม่บอกว่าเป็นอาหารอะไร เมื่อรู้ว่าใช้ไข่ปลาเฮร์ริงก็เริ่มนึกภาพได้ และเมื่อทราบเหตุผลที่เตรียมในช่วงปีใหม่ ก็จะเห็นความเชื่อมโยงระหว่างอาหารจานนั้นกับเทศกาลประจำปี

ลำดับเช่นนี้ใช้ได้กับการแนะนำวัฒนธรรมอาหารญี่ปุ่นในกรุงเทพฯ เช่นกัน เริ่มจากวัตถุดิบและวิธีปรุง แล้วจึงเสริมความหมายของชื่อหรือรูปร่าง แม้การเล่นคำภาษาญี่ปุ่นจะแปลตรงตัวไม่ได้ ก็ยังอธิบายได้ว่าธรรมเนียมนั้นสื่อถึงความปรารถนาอะไร

ภาพถ่ายและรายการอาหารที่แสดงในที่นี้เป็นส่วนหนึ่งของบทความเดือนมกราคม 2024 โดยแยกจากข้อมูลรายการอาหารในปัจจุบัน วัตถุดิบที่จัดในจูบาโกะกับถ้อยคำที่อธิบายอาหารทำงานร่วมกัน เมื่อค่อย ๆ เรียนรู้ความปรารถนาที่ฝากไว้กับอาหารแต่ละอย่าง ภาพจากกรุงเทพฯ เหล่านี้ก็ช่วยให้เห็นธรรมเนียมของผู้คนในการต้อนรับปีใหม่

This article explores Japanese New Year food customs through photographs and a menu retained from a January 2024 article. It is intended for readers aged 20 and over and does not promote or encourage alcohol consumption.

บทความนี้นำเสนอวัฒนธรรมอาหารปีใหม่ญี่ปุ่นผ่านภาพถ่ายและรายการอาหารจากบทความเดือนมกราคม 2024 สำหรับผู้อ่านอายุ 20 ปีขึ้นไป มิได้มีเจตนาส่งเสริมหรือโฆษณาการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์