จาก 5℃ ถึง 55℃

มรดกทางภาษาของสาเกที่ตั้งชื่อให้อุณหภูมิถึงสิบแบบ

ถ้าสั่ง “ฮิยะ (冷や)” ในญี่ปุ่น จะได้สาเกที่อุณหภูมิห้อง แต่ถ้าสั่ง “เรชู (冷酒)” จะได้สาเกที่แช่เย็นในตู้เย็น สำหรับคนที่คุ้นเคยกับร้านอิซากายะในญี่ปุ่น ความต่างนี้เป็นเรื่องปกติ แต่เมื่อต้องดูแลสาเกในต่างประเทศ ความต่างนี้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของความสับสน “อุณหภูมิห้อง” ในกรุงเทพฯ อาจสูงเกิน 30℃ และ “อุณหภูมิห้อง” นั้นก็ไม่ใช่เครื่องดื่มเดียวกับ “ฮิยะ” ที่เสิร์ฟในโตเกียวอีกต่อไป

เบื้องหลังความสับสนนี้ คือระบบคำศัพท์เฉพาะของสาเก ซึ่งหาได้ยากแม้ในบรรดาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทั่วโลก

สิบชื่อตั้งแต่ 5℃ ถึง 55℃

สาเกมีคำเรียกอุณหภูมิสิบคำ ตั้งแต่ 5℃ ถึง 55℃ โดยแบ่งเป็นช่วงละประมาณ 5℃ ด้านเย็นมีสามคำ คือ “ยูกิบิเอะ (雪冷え)” “ฮานาบิเอะ (花冷え)” และ “ซูซูบิเอะ (涼冷え)” ช่วงอุณหภูมิห้องไปจนถึงช่วงต้นของสาเกอุ่นมีสามคำ คือ “ฮิยะ (冷や)” “ฮินาตากัน (日向燗)” และ “ฮิโตฮาดากัน (人肌燗)” ด้านอุ่นมีสี่คำ คือ “นูรุกัน (ぬる燗)” “โจกัน (上燗)” “อัตสึกัน (熱燗)” และ “โทบิคิริกัน (飛び切り燗)”

ฤดูกาล ธรรมชาติ และอุณหภูมิของร่างกาย ถูกถักทอไว้ในสเกลอุณหภูมินี้ ไม่ว่าจะเป็นหิมะ ดอกไม้ ความเย็นสบาย แสงแดด และไออุ่นของผิวกาย ทั้งหมดไม่ใช่ตัวเลข แต่เป็นถ้อยคำของความรู้สึกและฤดูกาล

ในโลกของไวน์หรือวิสกี้ คำศัพท์เกี่ยวกับอุณหภูมิที่เป็นระบบถึงเพียงนี้ไม่ใช่เรื่องที่พบทั่วไป แนวคิดที่ว่าในสาเกหนึ่งขวดมีบุคลิกรสชาติที่แตกต่างกันสิบแบบ ซึ่งแต่ละแบบมีชื่อเรียกของตัวเอง สะท้อนวิธีเพลิดเพลินกับสาเกในฐานะเครื่องดื่มได้อย่างแท้จริง

เหตุใดจึงละเอียดถึงเพียงนี้

เหตุผลอยู่ที่ภูมิอากาศและวัฒนธรรมอาหารของญี่ปุ่น หมู่เกาะญี่ปุ่นทอดยาวจากเหนือจรดใต้ และอุณหภูมิต่างกันมากตามสี่ฤดู แม้เป็นสาเกชนิดเดียวกัน แก้วที่แช่เย็นในฤดูร้อนกับแก้วที่อุ่นในฤดูหนาวก็ให้ความเข้ากันกับอาหารและความรู้สึกขณะดื่มที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง ความมันของอาหาร อุณหภูมิของน้ำซุปดาชิ และฤดูกาลของวัตถุดิบ คำเรียกที่แบ่งเป็นช่วงละ 5℃ เติบโตขึ้นมาเป็น “คำศัพท์สำหรับปรับให้เข้ากัน” เพื่อให้อุณหภูมิของสาเกเข้ากับสิ่งเหล่านี้

นอกจากนี้ เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น องค์ประกอบกลิ่นบางชนิดจะระเหยง่ายขึ้น และเมื่ออุณหภูมิลดลง กลิ่นและรสอาจรู้สึกแข็งและปิดตัวลง สาเกขวดเดียวกันแสดงโครงร่างต่างออกไปตามอุณหภูมิ สิบชื่อนี้จึงเป็นภาษาร่วมกันที่ใช้แบ่งปันความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวในการสนทนาด้วย

เรื่องของอุณหภูมิ 30℃ ในกรุงเทพฯ

ในกรุงเทพฯ ซึ่งอยู่ในเขตร้อน สิบชื่อของอุณหภูมิสาเกใช้งานตามเดิมไม่ได้ “ฮิยะ” ที่ในญี่ปุ่นหมายถึง 18–22℃ นั้น ในร้านที่กรุงเทพฯ แม้จะเป็นอุณหภูมิห้องเหมือนกัน ก็มีแนวโน้มอยู่ในช่วงที่สูงกว่า ขวดที่เพิ่งนำออกจากตู้เย็นมีอุณหภูมิสูงขึ้นบนโต๊ะเร็วกว่าที่โตเกียว และในอากาศที่มีความชื้น 70–80% ถ้วยหรือแก้วสาเกที่เย็นจัดก็มีหยดน้ำเกาะมาก

นี่ไม่ใช่ปัญหา แต่เป็นข้อเท็จจริงทางวัฒนธรรมอีกข้อหนึ่ง ความจริงที่ว่าคำศัพท์อุณหภูมิของสาเกเติบโตมาจากภูมิอากาศของญี่ปุ่น ปรากฏชัดขึ้นท่ามกลางอากาศของกรุงเทพฯ สาเกชนิดเดียวกันแสดงบุคลิกต่างกันไปตามอุณหภูมิและความชื้นของพื้นที่ “ฮิยะของญี่ปุ่น” กับ “ฮิยะของกรุงเทพฯ” เขียนด้วยตัวอักษรคันจิชุดเดียวกัน แต่เป็นถ้อยคำที่ต่างกัน

การรู้จักสิบชื่อ

คำศัพท์อุณหภูมิของสาเกช่วยเพิ่มมิติและบุคลิกให้สาเก โดยไม่ต้องเพิ่มแบรนด์ใหม่แม้แต่ขวดเดียว แม้เป็นจุนไมชูเดียวกัน ระหว่างยูกิบิเอะกับฮิโตฮาดากัน ก็รู้สึกเหมือนเป็นคนละเครื่องดื่มเกือบสิ้นเชิง การรู้จักสิบชื่อ จึงเทียบได้กับการมี “สินค้าอีกชุดหนึ่ง” โดยไม่ต้องเพิ่มจำนวนขวด

“ฮานาบิเอะ” “ฮิโตฮาดากัน” “โทบิคิริกัน” เมื่อถ้อยคำเหล่านี้ค่อย ๆ เข้ามาในบทสนทนาที่เคาน์เตอร์ในกรุงเทพฯ สาเกก็เริ่มถูกถ่ายทอดไม่ใช่ในฐานะเครื่องดื่มนำเข้าธรรมดา แต่ในฐานะวัฒนธรรมที่ตั้งชื่อให้อุณหภูมิ และสิ่งนั้นถูกถ่ายทอดไปไม่ใช่ด้วยตัวเลข แต่ด้วยถ้อยคำของฤดูกาล ไออุ่นของร่างกาย และความรู้สึก

This article is intended solely to explore the cultural and linguistic heritage of Japanese sake temperature vocabulary, and does not aim to promote or encourage the consumption of alcohol. / บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับมรดกทางวัฒนธรรมและภาษาของคำเรียกอุณหภูมิสาเกของญี่ปุ่น เท่านั้น มิได้มีเจตนาเพื่อส่งเสริมหรือโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สำหรับผู้มีอายุ 20 ปีขึ้นไป โปรดดื่มอย่างรับผิดชอบ

Related Articles

“การพาสเจอร์ไรส์หล่อหลอมอัตลักษณ์ของสาเกอย่างไร: มรดกแห่ง “ฮิยะโอโรชิ” สาเกฤดูใบไม้ร่วง” / ““เก็บที่อุณหภูมิห้องได้” ก็รวมเงื่อนไขเรื่องสถานที่จัดเก็บด้วย｜จำนวนครั้งของการพาสเจอร์ไรส์และสมมติฐานเรื่องที่เย็นและมืด”